Santa cecilia Trastevere laatste oordeel

Tijdens mijn tweede ‘Expeditie Caravaggio’ overnacht ik in de Romeinse wijk Trastevere. Bij de voorbereiding van deze trip heb ik gelezen dat er in de buurt van mijn hostel in de Santa Ceciliabasiliek een bijzondere fresco te zien is: ‘Het Laatste Oordeel’ van Pietro Cavallini uit 1293. Dit is een van de 1001 schilderijen die je gezien moet hebben. Dat bedenk ik niet zelf, maar het is de gelijknamige titel van het boek waarin ik over deze fresco lees.

Na mijn ontbijt in het café met de originele naam ‘404 name not found’ ga ik op zoek naar de kerk. Het kost me meer tijd dan ik dacht omdat de kaart op mijn telefoon hier tussen al die hoge gebouwen niet goed werkt. Na een kwartiertje zoeken, vind ik dan toch de toegang en kom in de binnentuin waaraan de Santa Ceciliabasiliek ligt. Helaas is de kerk pas over een uur open. Ik maak een foto van een doodshoofd aan de buitenkant.

Omdat ik deze dag nog een overvol programma heb in verband met mijn Expeditie Caravaggio, besluit ik het er maar bij te laten en ga ik onderweg naar Palazzo Barberini.

Wereldrecord Caravaggio’s-in-een-dag

Nadat ik het wereldrecord Caravaggio’s-in-een-dag zien heb gevestigd (in het artikel Expeditie Caravaggio lees je alles over dit avontuur) en ook vele duizenden stappen heb gezet, ben ik eigenlijk best wel total loss. Ik loop terug richting mijn hostel in Trastevere en herinner me ineens die fresco van Cavallini. Zal ik toch nog een poging wagen? Mijn voeten doen pijn, maar nu ik hier toch in de buurt zit, is het de moeite wel waard om er nog even langs te lopen.

Op het nippertje

Nu is de Santa Ceciliabasiliek gelukkig wel geopend. De kerk is gewijd aan de heilige Sint Cecilia, patrones van de muziek, die stierf na haar marteldood in 203 na Christus, precies op deze plek waar haar woning destijds stond. Aha, daarom heette de fanfare uit mijn katholieke geboortedorp in Brabant zo. Misschien werd er in de 5^e eeuw na Christus hier al een kerk gebouwd, maar dat is onzeker.

Haar lichaam was eeuwen zoek, maar werd in 820 na Christus teruggevonden. De toenmalige paus gaf opdracht om Cecilia op de plek van haar marteldood te herbegraven en een kerk met klooster, gewijd aan Sint Cecilia, op te richten. In de loop der eeuwen onderging de basiliek de nodige transformaties, maar belangrijke delen van het gebouw uit de 9^e eeuw zijn bewaard gebleven.

De fresco is in het naburige klooster

Over de kerk zelf valt nog veel meer te vertellen, maar het is niet de aanleiding voor mijn bezoek. Tijdens mijn rondje door de kerk zie ik mooie religieuze kunstwerken. Maar niet de fresco van Cavallini, die de eigenlijke reden voor mijn bezoek vormt. Ik loop een kantoortje binnen waar je wat kaarten en religieuze souvenirs kunt kopen. Daar zit een oudere vrouw die gelukkig Engels spreekt, want mijn Italiaans is nog niet helemaal comme il faut. De crypte, waar de relieken van Santa Cecilia zich bevinden, is helaas niet meer toegankelijk en de fresco is alleen toegankelijk via de benedictinessen nonnen in het naburige klooster. Ik moet weer naar buiten en daar aanbellen, maar grote kans dat het al gesloten is, waarschuwt ze me nog als ik wegga.

Ik ren de kerk uit en zoek naar de deur waarover de vrouw sprak. Links van de ingang vind ik deze en bel aan. Er komt een jongeman aan de deur en die zegt dat de fresco eigenlijk niet meer te bezoeken is. Maar als ik opschiet, zegt hij na telefonisch overleg met een van de nonnen, mag ik nog wel even gaan kijken. Op het nippertje dus. Pfiew!

‘Het Laatste Oordeel’ van Cavallini

Ik moet met een lift omhoog en dan kom ik in het koor boven de kerk. Er zijn gelukkig nog twee andere mensen dus ik ben niet de enige persoon waar de nonnen voor moeten blijven. Als ik de fresco zie, prijs ik me zeer gelukkig dat ik alsnog ben toegelaten. In het koorgedeelte van de basiliek heeft Cavallini de hele binnenmuur gebruikt voor deze prachtige uitvoering van ‘Het Laatste Oordeel’. Pietro Cavallini was schilder en mozaïekwerker. Zijn werk was van grote invloed op de vroege renaissancekunst en deze fresco wordt door kenners (aldus het tekstje in het boek ‘1001 schilderijen en zo) tot zijn beste werk gerekend.

Ik kijk mijn ogen uit. En met mij vele anderen voor en hopelijk ook nog na mij. Naar verluidt was Cavallini’s ‘Het Laatste Oordeel’ van grote invloed op de beroemde schilder Giotto. Als ik me bedenk dat dit werk al dateert van 1293, besef ik hoeveel historische kunstschatten in Rome anno 2025 nog steeds te bewonderen zijn. Wat een eeuwige stad is dit toch, een groot historisch en kunstmuseum.

‘Het centrale tafereel stelt ‘Het Laatste Oordeel’ voor. Hierin zetelt Christus centraal, omringd door engelen en geflankeerd door Maria en Johannes de Doper. Aan weerszijden zitten 6 apostelen met de blik op Christus gericht. In de onderste strook wekken engelen met hun bazuinen de doden op uit het graf; tussen hen staan het kruis en de marteltuigen (de zogenaamde Armi Christi) van Christus’ lijdensverhaal. Ook kun je de stigmata van Christus goed zien.

Deze fresco’s werden in de 16^e eeuw overpleisterd voor de inrichting van het koor en werden pas omstreeks 1900 herontdekt (bron wikipedia).

Wat een unieke fresco is hier te zien

Als ik de andere kant op kijk, kan ik door een paar ronde ramen naar de kerk onder mij kijken, naar de mensen die zich niet bewust zijn van mijn aanwezigheid en deze fresco. De andere bezoekers hebben de ruimte inmiddels verlaten en ik ga op een houten bank zitten om dit werk in alle rust nog eens goed in me op te nemen. Het was al een prachtige dag met al die werken van Caravaggio die ik heb mogen bewonderen, maar deze fresco maakt het wel helemaal af.

Omdat ik geen misbruik wil maken van de goedheid van de nonnen, blijf ik niet te lang hangen. Wel koop ik nog een paar ansichtkaarten, waarvan de opbrengst gebruikt wordt voor het in standhouden van dit unieke kunstwerk.

Eenmaal buiten draai ik me in de binnentuin nog een keer om en geniet ik van de inmiddels prachtig uitgelichte basiliek. Hoeveel toeristen die Rome bezoeken, weten wat voor een bijzondere kerk dit is? En dat deze unieke fresco uit de 13^e eeuw hier te zien is?

Intens voldaan, maar ook helemaal gesloopt, besluit ik niet terug te gaan naar mijn hostel, maar linea recta door te lopen naar het café waar ik vanochtend ook heb ontbeten. Daar sluit ik de dag af met een heerlijk biertje en een pizza. Het is goed zo.

Praktische informatie over mijn bezoek aan de Santa Cecilia in Trastevere

De Santa Ceciliabasiliek ligt in de Romeinse wijk Trastevere, Santa Ceciliaplein 22. Het is een kerk met een zeer rijke historie en de moeite van een bezoek meer dan waard. De fresco ‘Het Laatste Oordeel’ van Cavallini kun je alleen op gezette tijden bekijken via een aparte toegang bij het naastgelegen klooster.

Tijdens mijn verblijf in Rome heb ik overnacht in dit zeer betaalbare en goed gewaardeerde hostel Borgo Ripa in Trastevere. De wijk Trastevere is een erg levendige en leuke wijk op de linkeroever van de Tiber, een heerlijke plek om te verblijven tijdens een stedentrip in Rome. Er zijn veel cafés en restaurants, maar een aantal daarvan is zeer populair dus reserveren (als dat al kan) is aan te bevelen. Voor populaire eettentjes staan mensen echt lang in de rij, weet ik uit ervaring. Naast de Santa Ceciliakerk is er nog veel meer te zien in deze wijk.

Handige reisgidsen voor je stedentrip naar Rome en Trastevere vind je hieronder.

Trakteer je me op een cappuccino?

Vind je dit een leuk en interessant artikel? Laat dan je waardering blijken en trakteer me op een cappuccino. Dankzij jouw bijdrage kan ik dit soort verhalen blijven maken. Druk op de gele button hieronder en de rest wijst zich vanzelf.