Ontdek de Súd Ie, een nieuwe vaarroute tussen Dokkum en het Lauwersmeer

Zeg je Dokkum, dan zeg je:

1. Bonifatius
2. Elfstedentocht
3. Koningsdag 2026
4. Súd Ie.

Grote kans dat je een van de eerste drie opties kiest. Hopelijk denk je na het lezen van dit artikel voortaan ook aan de Súd Ie.

Wat is de Súd Ie eigenlijk?

De Súd Ie is een nieuwe vaarroute tussen Dokkum en het Lauwersmeer. Súd Ie of Suderie is Fries voor Zuider Ee, een riviertje dat stroomt van Dokkum naar Iezumasyl. Een weekend lang ga ik samen met mevrouw Vakantaseren al wandelend, fietsend en varend op ontdekkingstocht bij de Súd Ie in een prachtige regio vol verhalen. Meer praktische informatie over varen op de Súd Ie vind je op het eind van dit artikel.

Vestingstad Dokkum: de Bonifatiuskapel

Ik begin mijn ontdekkingstocht in Dokkum. Het is inderdaad ook zeker de stad van Bonifatius, die hier in het jaar 754 wordt vermoord. Door, ik durf het bijna niet hardop te zeggen, de Friezen. De huidige bewoners van Dokkum zijn gelukkig een stuk vriendelijker. Dat ontdek ik meteen tijdens mijn eerste ontmoeting bij de Bonifatiuskapel. Vooraf had ik al gelezen dat deze pas vanaf 1 juni open zal gaan voor bezoekers, maar ik zie iemand uit de ingang komen. Ik sprint erheen en vraag of ik even binnen zou mogen kijken. Dat mag, als ik eerst zijn verhaal wil aanhoren.

Gerrit is vrijwilliger en doet veel onderhoud in en rond de kapel. Bij het indrukwekkende beeld van Titus Brandsma vertelt Gerrit hoe hij hier in 2022 is begonnen. Bijna dagelijks is hij hier aan de slag en hij doet dat met veel passie. Ook verhaalt hij over de recent heilig verklaarde Titus Brandsma die de bouw van deze kapel mogelijk heeft gemaakt. Helaas is hij in 1942 in Dachau gestorven.

Even buiten voor de tuin bij de kapel ligt een bron, de Bonifatiusbron. Helemaal vanaf de Hondsrug in Drenthe 60 km verderop komt hier gezuiverd water omhoog. Minstens 1 x per week drinkt Gerrit zelf even wat water uit de bron. Er is een oud verhaal dat een jongetje met kinkhoest in de bron was gevallen en daarna stante pede was genezen.

Even binnenkijken in de kapel

Dan mogen we met hem even binnenkijken in de kapel. Ik ben verrast door de grote ruimte. ´Er kunnen hier wel 3000 mensen zitten´, zegt Gerrit. En in het midden is het open. Dit was een nadrukkelijke wens van Brandsma om daarmee een directe verbinding met de natuur te creëren. Omdat we over een paar minuten een afspraak hebben bij het museum in Dokkum, kan ik helaas niet langer blijven. Ik bedank Gerrit hartelijk en we fietsen richting het centrum.

Ineens zitten we tussen tientallen oldtimers die dezelfde kant op gaan als wij. Bij het museum stallen we onze fietsen en genieten nog even van deze bijzondere optocht. De vader van mevrouw Vakantaseren maakte dit soort auto’s op schaal en ineens zien we een oude groene Ford passeren die altijd in de woonkamer van haar ouders heeft gestaan.

Museum Dokkum: over de geschiedenis van Dokkum

In het museum worden we rondgeleid door stadsgids Nico. Ook hier is er weer veel aandacht voor het verhaal van Bonifatius, maar er is ook aandacht voor het maritieme verleden van de stad. Vroeger was er een rechtstreekse verbinding met de Lauwerszee en de Waddenzee en werd er toen veel handel gedreven. Het gebouw waar nu het museum zetelt, was de zetel van de Admiraliteit. Deze organisatie was verantwoordelijk voor het bemannen en uitrusten van schepen ter verdediging van de Republiek der Zeven Nederlanden. Er is veel historisch materiaal in het museum te zien dat stamt uit het Dokkum van weleer.

Ook tijdens een rondwandeling door de stad en een historische rondvaarttocht leren we meer en meer over de rijke geschiedenis van deze vesting- en handelsstad.

Het is goed dat de schipper over een aardige verzameling paraplu’s beschikt, want die kunnen we de eerste 20 minuten tijdens een bui goed gebruiken. Gelukkig bezit hij tevens een flinke dosis droge humor.

Het keerpunt van deze rondvaart is toevallig ook het beginpunt van de Súd Ie, de nieuwe vaarroute naar het Lauwersmeer.  

Met de fiets naar Dokkumer Nije Silen

Na de rondvaarttocht moeten we meteen door. We hebben namelijk een afspraak bij Dokkumer Nieuwe Zijlen, of Nije Silen, zoals ze dat hier zeggen. Eigenlijk was het de bedoeling dat we de hele ronde van de Súd Ie met een boot zouden doen. Dan ben je toch al gauw een uur of 7 aan het varen. Gezien de weersverwachting (wind, nat en koud) krijgen we het advies om ons programma aan te passen. Daarom fietsen we nu met de wind mee zo´n 12 kilometer op het ´Jaachpaad´ langs het Dokkumer Grootdiep, in feite de terugweg van onze Súd Ie vaarroute.

Bij Dokkumer Nije Silen worden we opgewacht door Erna. Zij is een van de initiatiefnemers om in dit buurtschap het Varend Erfgoed Centrum te vestigen. Dit buurtschap is bekend vanwege de imposante zeesluis die hier al in 1729 werd gebouwd. Samen met Erna wandelen we door dit bijzondere gehucht dat hoort bij het dorp Engwierum. Ooit was dit een belangrijke plek vanwege de garnalenafslag. Nu is het er stil, maar daar gaat, als het aan Erna ligt, verandering in komen.

Varend Erfgoed Centrum

Ze neemt ons mee naar het sluiseiland. Hier ligt een replica van een prachtig houten zeilschip, de WL 19. Deze boot is te boeken voor zeiltochten. Er zijn ambitieuze plannen ontwikkeld voor een Varend Erfgoed Centrum op deze plek met nog meer historische schepen en er zijn gelukkig ook fondsen voor beschikbaar gekomen. Erna woont hier zelf en vertelt dat veel mensen van het buurtschap actief betrokken zijn bij deze initiatieven. In een bouwkeet waar straks een infocentrum en huiskamer zal komen, laat ze me foto’s zien van hoe het hier geweest is. Een mooi stukje vissers- en maritieme geschiedenis.

Als je de vaartocht rond de Súd Ie maakt, kun je hier nu al aanmeren en rondkijken. ‘s Zomers is hier een locatietoneelgroep actief. Vanaf 2028 valt er nog veel meer te beleven.

Wind tegen

Het begint helaas weer te regenen en we besluiten dat we, voordat we aan de barre terugtocht beginnen, nog even op willen warmen met een koffie bij het nabijgelegen Hotel de Pater. In het café zien we de regen tegen de ruiten kletteren en we stellen ons vertrek uit. Als het droger lijkt te worden, lopen we over de enorme sluis terug naar onze fietsen. Te vroeg, zo blijkt. Opnieuw regent het. Na 20 minuten wachten, klaart het op en fietsen we terug.

Als we met de boot zouden zijn gegaan, hadden we hetzelfde mooie uitzicht gehad. Opklaringen en een voorbij trekkende donkere lucht. Gelukkig is de wind inmiddels een beetje geluwd en arriveren we na zo’n 3 kwartier trappen bij ons vakantiehuisje op vakantiepark Schreiershoek. Grappig genoeg ligt onze camping pod (een tiny house in de vorm van een grote ton) aan het water van het Dokkumer Grootdiep. Uitpuffend geniet ik van de warme namiddagzon tegen de donkerblauwe wolken.

Diner in het Grand Café Abdij

Gelukkig hoeven we na deze intensieve dag niet zelf te koken. We hebben een tafel gereserveerd bij Grand Café Abdij, in het hart van het oude centrum van Dokkum, tegenover de kerk en de ijsfontein. Het verrassingsmenu dat we krijgen, doet zijn naam eer aan. Iedere gang bestaat uit drie kleine en zeer smakelijke gerechtjes. Zoals bijvoorbeeld een tartaar van tonijn. Of wat denk je van de KFC? Het ziet eruit als KFC kip , maar het blijkt een kruidig gebakken bloemkool. En het dessert? Zo goddelijk dat het water me nu weer spontaan in de mond loopt als ik er aan denk.

Na het eten praten we nog wat door met de jongedame die ons eten heeft geserveerd. Ze komt hier vandaan en heeft net een huis kunnen kopen in Dokkum. Ze wil hier nooit meer weg. Dat zegt toch wel wat over deze stad, denk ik bij mezelf.

Eindelijk echt varen op de Súd Ie

De volgende ochtend gaat het dan toch gebeuren, we gaan echt varen op de Súd Ie. We hebben een boot gehuurd bij La Barca, vlakbij Esonstad. Het voelt wel bijzonder om hier terug te zijn, want dit is de plek waar ik ooit een van mijn eerste samenwerkingen met Bas Hoogland en Landal GreenParks heb gedaan. De bakermat van Vakantaseren, of beter nog Fakânsearje, zoals dat hier wordt genoemd, nu bijna 12,5 jaar geleden.

Gelukkig is het vandaag droog en na een korte uitleg, tuffen we weg. Een kleine honderd meter verderop moet ik al meteen weer aanleggen, want hier ligt een schutsluis die je zelf moet bedienen: sluis Krûmsterhaad.

Dankzij de uitleg op het informatiebord lukt het ons met de nodige inspanning de sluis te bedienen. Het is een aardige klus om alle handelingen in de juiste volgorde uit te voeren en een tijdje later bevinden we ons dan echt op de Súd Ie. Zo te zien zijn er niet veel andere boten op het water. Dat zal over een week wel anders zijn want dan is er tijdens het Pinksterweekend zomers weer voorspeld.

Al snel zijn we gewend aan het bedienen van de boot en kunnen we om ons heen gaan kijken. Overal zie en hoor ik vogels. Weidevogels zoals grutto’s, scholeksters en kieviten, maar ook eenden, oeverlopers en zelfs een paar enorme roofvogels. Is dat een bruine kiekendief? Op een gegeven moment zie ik zelfs een hele groep kieviten die een enorme roofvogel opjagen. Die zijn niet bang zeg. We passeren een klein gehucht, Iezumasyl, en dan zie ik in de verte iets bijzonders opdoemen. Het lijkt wel een zouttoren?

Iconische uitkijktoren bij vogelparadijs de Eanjumer Kolken

Als we dichterbij komen, zie ik dat het een uitkijktoren is. Deze toren, Uitkijkpunt de Zoutkegel, ontworpen door Nynke Rixt Jukema, is net nieuw. Het ontwerp is geïnspireerd op een zouttoren uit de tijd dat er hier nog veel zout werd gewonnen. Nu is het een iconisch uitzichtpunt op het natuurgebied de Eanjumer Kolken.

We besluiten nog een stukje verder te varen en op de terugweg aan te meren om de toren zelf te beklimmen. We voelen ons een beetje net als Hielke en Sietse van de Kameleonboeken als we hier zo door de Friese wateren varen. Als we in de verte auto’s zien rijden, besef ik waar we zijn. We zijn op de heenweg naar Esonstad ook over die weg gereden. Dit lijkt me een goed punt om de boot om te draaien.

Zo’n honderd meter voor de uitkijktoren, leggen we onze Kameleon aan de kant en wandelen het laatste stukje. Ik vind dit een fotogenieke plek en maak de nodige foto’s.

Bovenop heb je bovendien een prachtig uitzicht op de Eanjumer Kolken, een waar vogelparadijs in Friesland.

Ben ik blij dat ik mijn verrekijker heb meegenomen. Als we hier een boterhammetje met Kollumer kaas zitten te eten, begint het weer een beetje te regenen.

Terug naar de thuishaven

Dat is ons teken om maar weer eens terug te gaan richting Esonstad.. Even later in de boot, regent het nog wat harder en we trekken nu toch maar even onze regenbroeken aan. Gelukkig hebben we de wind in de rug. Het is wel goed dat we geluisterd hebben naar het advies om dit weekend niet de hele vaarroute te gaan doen. Daar kom ik graag nog eens voor terug als het wat zonniger weer is.

Terug bij de sluis bij Esonstad, herhaalt zich hetzelfde ritueel als op de heenweg. Als inmiddels ervaren sluiswachters wassen we dat varkentje even. Precies op tijd zijn we weer terug in het haventje bij Esonstad.

Terwijl we in een café in Esonstad een bakje koffie drinken, bekijk ik de inspiratiekaart van de Súd Ie nog eens goed. Weliswaar hebben we niet de hele route gevaren, maar ik constateer dat we in dit weekend eigenlijk wel de hele route hebben verkend. Maar ik kom graag nog eens terug om deze route helemaal vanaf het water te verkennen. En jij, denk je nu bij Dokkum voortaan ook aan de Súd Ie?

Praktische informatie over de Súd Ie

De Súd Ie is geschikt voor kano’s, sloepen en (motor)boten met maximaal een diepgang tot 1.10 meter, 4 meter breedte, 2,40 meter hoogte en een lengte van 15 meter.

Er zijn twee sluizen op de route. De sluis bij Esonstad kun je zelf bedienen. De sluis Oosterverlaat in Dokkum is een monument en wordt door een sluiswachter voor je bediend. Let wel goed op de bedieningstijden. Bel 06-81427037.

Je kunt de route helemaal rondvaren. Je begint dan in Dokkum of vanaf de haven bij Esonstad en vaart over de Súd Ie, het Lauwersmeer en het Dokkumer Grootdiep. Er is niet veel horeca onderweg. Natuurlijk kun je bij Esonstad, hotel de Pater in het gehucht Dokkumer Nije Silen en in Dokkum iets eten en drinken. Je kunt ook in Metslawier en Ee terecht vanaf Reidswal, maar dan moet je wel een stukje lopen. Onderweg zijn er ook diverse picknickplekken. Meer informatie over de Súd Ie vind je op deze site.

Aan de route zijn drie Marrekritte aanlegplaatsen gerealiseerd (Marrekritte is de Friese organisatie die zich bezig houdt met aanlegplaatsen voor watersporters). Watersporters mogen hier drie dagen gratis verblijven, mits je je aan de regels houdt. Avontuurlijke mensen kunnen ook aan het Grootdiep hun tentje opslaan. Check de plattegrond op de site van Marrekritte waar je allemaal nog meer aan het water mag kamperen. Kamperen kan verder ook bij Esonstad. Op loopafstand van Dokkumer Nije Silen ligt camping It Dreamlân en de stadscamping van Dokkum ligt zelfs aan de Súd Ie.

Botenhuur is mogelijk bij onder meer bij La Barca Bootverhuur vlakbij Esonstad en vakantiepark Schreiershoek.

Dokkum

Dokkum is een interessante en mooie stad met een rijke geschiedenis, veel meer dan Bonifatius. In het museum krijg je de historie in een notendop gepresenteerd. De historische rondvaart, inclusief droge humor, is interessant en amusant. Bij het museum kun je ook een beschrijving aanschaffen voor een historische rondwandeling door de stad. Zeker de moeite waard. Meer info over Dokkum vind je op deze site van Visit Dokkum.  

Er zijn in de stad tal van horecagelegenheden, zoals Brouwerij Bonifatius (van het favoriete Keningsdei biertje van mevrouw Vakantaseren) en de Koffiebranderij met de lekkerste cheese cake ever. Grand Café de Abdij is een bijzondere historische plek in het hart van Dokkum, waar men op gastvrije wijze een heerlijk verrassende maaltijd serveert. 

Meer informatie met alle ontwikkelingen over het Varend Erfgoed Centrum vind je op de site van Dokkumer Nije Silen.

Overnachten in Dokkum

Tijdens ons weekend hebben we in een gezellige camping pod overnacht op Vakantiepark Schreiershoek, een aangenaam kleinschalig vakantiepark net even buiten Dokkum. Onze camping pod bevindt zich aan de vaarroute. Op het park is fietshuur mogelijk en er is een paviljoen waar je tapas kunt eten. Wel reserveren want het is een zeer populaire plek. Schreiershoek verhuurt elektrische sloepen, een stille en duurzame manier om de Súd Ie te verkennen.

Samenwerking

Ik was op uitnodiging in Dokkum en bij de Súd Ie en wil graag alle mensen bedanken die onze trip tot een interessant en gezellig avontuur hebben gemaakt. De eindredactie was in handen van Astrid van Unen van U-producties.